Blog ma na celu popularyzację zagadnień związanych z zabytkową architekturą, krajobrazem kulturowym i problematyką ochrony, konserwacji oraz adaptacji obiektów zabytkowych.
O autorze
Zakładki:
KONTAKT: Piotr Skucha, e-mail: pskucha@wp.pl
Kopiowanie, publikowanie i wykorzystywanie treści zamieszczonych na niniejszym blogu bez wcześniejszej konsultacji z jego autorem jest absolutnie zabronione!
Kopiowanie zdjęć lub ich fragmentów bez zgody autora jest zabronione. USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
ARCHITEKTURA MILITARIS:
CZASOPISMA:
DEFINICJE:
INSTYTUCJE:
KONSERWACJA ZABYTKÓW
PARKI KULTUROWE:
SKANSENY I MUZEA:
STRONY O ZABYTKACH:
STRONY PRZYJACIÓŁ I INNE GODNE POLECENIA:
URZĘDY:
WYBITNE POSTACIE:
ZABYTKI TECHNIKI:
ZABYTKOWA KOLEJ:
niedziela, 27 czerwca 2010

Falsztyn to malownicza miejscowość na Spiszu. Mieszkańcy szczycą się, że ich wioska należy do najwyżej położonych w kraju tj. na wysokości 610 m. n.p.m. W krajobrazie dominują ogromne połacie łąk i pastwisk oraz nieregularne kompleksy leśne pokrywające zbocza gór. W okolicy zachowało się wiele starych drewnianych chałup i kapliczek ludowych. Poniżej zdjęcie jednej z nich.

Falsztyn, Spisz,  kapliczka

( fot. P. Skucha, marzec 2009 r.)

sobota, 26 czerwca 2010

Przedstawiam zdjęcia starych budynków drewnianych, które wiosną b. r. spotkałem w rejonie Kamionki Wielkiej ( na wschód od Nowego Sącza ). Oczywiście w tamtej okolicy istnieje wiele cikawszych przykładów historycznej zabudowy drewnianej, w tym kościołów i chałup. Przypadek sprawił, że akurat moją uwagę zwróciły poniższe.

chałupa, Kamionka Wielka( fot. P. Skucha, kwiecień 2010 r.)

chałupa, Kamionka Wielka( fot. P. Skucha, kwiecień 2010 r.)

stodoła, Królowa Polska( fot. P. Skucha, kwiecień 2010 r.)

wtorek, 22 czerwca 2010

Młyn Jędrów

Młyn wodny zbożowy „Jędrów” znajduje się przy ul. Koszykowej w granicach administracyjnych miasta Suchedniów ( Woj. Świętokrzyskie ),

Obiekt powstał nad rzeką Kamionką, na miejscu dawnej kuźnicy, której początki sięgają 1530 r. Wiadomo, że w 1578 r. kuźnicę napędzały trzy koła wodne. W 1799 r. obok kuźnicy funkcjonowała stalownia, fryszerka i kowalicha. Równolegle od pierwszej połowy XVIII w. w zakładzie była wzmiankowana również „dymarka”, która działała jeszcze w latach 1797-1806. Według przekazów kuźnica pracowała do drugiej połowy XIX w.[1]

W 1859 r. na terenie kuźnicy wybudowano drewniany młyn wodny, który spłonął w 1863 r. Po odbudowie młyn wyposażono w walce sprowadzone z Warszawy.

W 1911 r. na miejscu młyna o konstrukcji drewnianej wybudowano młyn zachowany do dzisiaj. Mielnik był początkowo napędzany kołem wodnym nasiębiernym, które później w ramach modernizacji zastąpiono turbiną Francisa o osi poziomej. Zakład posiadał jedno złożenie kamieni młyńskich i dwie pary walców.[2]

(…) „Około 1900 (1911?) roku Maksymilian Ożdżeński zbudował nowy młyn wodno-parowy i tartak. Sprowadził ze Szwajcarii ekonomiczną turbinę wodną, a z Moskwy prądnicę wytwarzającą prąd 110 volt. Nad Kamionką zbudował nowy most dla furmanek i pieszych.”[3]

 

Zachowany budynek młyna jest czterokondygnacyjny i posiada pogrążony względem drogi parter (przyziemie), dwa piętra i wysokie poddasze użytkowe. Narys budynku oparty jest na rzucie prostokąta wpisanego w kąt prosty utworzony przez oś rzeki i prostopadłej do jej koryta grobli komunikacyjnej.

Dach jest dwuspadowy kryty na zakładkę prostokątną dachówką betonową. Więźba dachowa opiera się na wysokich ścianach kolankowych, w których znajdują się niskie otwory okienne. Poziom parapetów tych okien zlicowany jest z poziomem posadzki poddasza.

Od strony wschodniej znajduje się dwukondygnacyjny ceglany ganek wejściowy. Dostęp na poziom pierwszego piętra ganku umożliwiały niezachowane drewniane schody. Wejście z poziomu drogi prowadzi na drugie piętro przez dobudowaną sień o konstrukcji drewnianej. Obok sieni istniały także dwubiegowe schody zewnętrzne prowadzące na poziom poddasza.

Na uwagę zasługują sklepione łukowate nadproża otworów okiennych i ujęte w ozdobne tonda dodatkowe okrągłe okienka w ścianach szczytowych, które doświetlają poddasze oraz stryszek nad sienią wejściową. Elewacje porządkują gzymsy międzykondygnacyjne oraz proste pilastry.

Stolarka okienna i drzwiowa zachowała się w większości otworów jednak w stanie złym i znacznie zdekompletowanym.

W nasypie grobli komunikacyjnej znajdowały się urządzenia hydrotechniczne, w tym jaz spiętrzający wodę,  przy czym w osi głównego koryta rzeki funkcjonował upust jałowy. Wodę do turbiny doprowadzał upust roboczy usytuowany w przepuście pod drogą.

 

Młyn posiadał reakcyjną turbinę Francisa o osi poziomej. Do dzisiaj w komorze ukrytego pod drogą przepustu widoczny jest aparat nastawczy łopatek kierowniczych dolotu wody do wirnika.[4] Woda zasilająca turbinę była odprowadzana kanałem znajdującym się pod budynkiem młyna.

            We wschodniej części osady młyńskiej zachował się dom mieszkalny rodziny młynarskiej.

Pierwotnie do budynku mielnika od strony północnej przylegała niezachowana do dzisiaj murowana parterowa przybudówka.

Po południowej stronie drogi znajdował się kompleks stawów wydzielonych wąskimi groblami. Spiętrzone wody Kamionki stanowiły rezerwuar wody dla potrzeb młyna, natomiast stawy położone na zachodnim brzegu rzeki były wykorzystywane do hodowli ryb.  

Jeszcze w latach 50 – tych XX w. rzeczoznawcy hydrotechnicy ocenili stan obiektu jako kompletny.[5]

 Początkowo młyn należał do rodziny Wieczorskich. Kolejnym właścicielem był Maksymilian Ożdżeński – zięć Wieczorskiego.

Podczas okupacji niemieckiej młyn był oficjalnie zamknięty, ale podobnie jak w przypadku innych mielników nad Kamionką, konspiracyjnie uruchamiano przemiał nocą. Po zakończeniu II wojny światowej młyn i sąsiadujący z nim tartak nie został uruchomiony.

W 1961 r. osada młyńska Ożdżeńskich została sprzedana Feliksowi Góreckiemu.[6] Ostatnie dekady to okres powolnej degradacji obiektu, wynikającej przede wszystkim z braku użytkowania.

W 2013 r. sukcesywnie niszczejący pustostan sprzedano nowym właścicielom, którzy wkrótce rozpoczęli kompleksowe prace renowacyjne i adaptacyjne.

Biorąc pod uwagę walory architektury młyna, malowniczy krajobraz oraz stan zachowania urządzeń hydrotechnicznych, można stwierdzić że Młyn Jędrów należy do najciekawszych zabytków młynarstwa wodnego na Kielecczyźnie.

W ostatnich latach, po nabyciu obiektu przez nowego właściciela sytuacja młyna uległa radykalnej poprawie. Obecny właściciel prowadzi prace rewitalizacyjne, polegające na kompleksowej renowacji budynku młyna, adaptacji i ponownego (choć okazyjnego) uruchomienia mielnika! Inwestycja zasługuje ze wszech miar na uwagę i uznanie. W czasach, gdy na naszych oczach bezpowrotnie giną ostatnie zabytki młynarstwa, byłby to jeden z nielicznych przykładów przywrócenia funkcji nieczynnego młyna wodnego w skali kraju. Tym samym w ostatniej chwili uratowana zostałaby wielowiekowa tradycja młynarstwa wodnego nad Kamionką.

 


[1] J. Janiec, P. Kardyś, R. Sowa, A. Staśkowiak, K. Zemeła, Powiat Skarżyski – miejsca cenne przyrodniczo i historycznie, Światowid, Kielce 2007, str. 140

[2] S. Piasta, Leksykon Suchedniowa, Towarzystwo Przyjaciół Suchedniowa, Suchedniów 2012, str. 231-232

[3] Młyn Jędrów i jego mieszkańcy, na podstawie wspomnień Artura Wentkowskiego, http://naszsuchedniow.blogspot.com, na dzień 09.05.2015

[4] Z. Ziółkowski, z korespondencji prywatnej.

[5] W. Białek, Młyny Wodne – Echa Historii i Stan Obecny, http://skarzysko.org, na dzień 26.12.2009

[6] Młyn Jędrów i jego mieszkańcy, na podstawie wspomnień Artura Wentkowskiego, http://naszsuchedniow.blogspot.com, na dzień 09.05.2015



 

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn

( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn

( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

środa, 09 czerwca 2010

Przedstawiam osobliwą i tajemniczą kapliczkę ludową, która znajduje się w Krakowie w rejonie ul. Pod Wierzbami. Zabytek jest usytuowany na uboczu, nad Wisłą, pomiędzy korytem rzeki i wałem przeciwpowodziowym, dokładnie naprzeciw Lasu Mogilskiego. W sąsiedztwie  rozciągają się malownicze szpalery głowiastych wierzb i łęgowe zagajniki – elementy typowe dla pierwotnego nadwiślańskiego krajobrazu. Na cokole ustawiona jest  podwójna drewniana figura, od strony południowej przedstawiająca Chrystusa Nazareńskiego a od strony rzeki św. Jana Nepomucena. Z pomiędzy postaci wyrasta drewniana kolumna zwieńczona krzyżem. Według inskrypcji umieszczonej na cokole kapliczka pochodzi z 1723 r. Legenda głosi, że  figurkę wyłowili z Wisły miejscowi chłopi. Kilka lat temu spotkaliśmy w sąsiedztwie kapliczki staruszkę, która opowiedziała historię potwierdzającą legendę. Mówiła, że podczas powodzi chłopi, jej przodkowie wyławiali z Wisły płynące wezbraną rzeką kawałki drewna. Okolica była typowo rolnicza i wylesiona, dlatego drewno stanowiło cenny surowiec na narzędzia i przede wszystkim opał. Oczywiście istniały szpalery wierzb i pojedyncze zadrzewienia, ale były to nasadzenia otoczone  szczególną czcią i dbałością, których żaden z mieszkańców nie odważył się tknąć. Grupa mężczyzn za pomocą długich drągów przyciągała do brzegu płynące drewniane pnie i gałęzie. Nagle ktoś zauważył, że dryfujący bal ma kształty antropomorficzne. Okazało się, że  to porwana przez nurt figura. Wyłowioną kapliczkę umieszczono na brzegu rzeki aby chroniła wieś przed wylewami Wisły.

W połowie ostatniej dekady figurę poddano pracom konserwatorskim. Wówczas uzupełniono liczne ubytki drewna i uporządkowano otoczenie. Kapliczka narażona na niszczycielskie wpływy surowych warunków atmosferycznych, z pewnością wymaga  regularnej opieki konserwatorskiej. Póki co trwa w miejscu chroniąc osiedle Przewóz przed żywiołem. Uchroniła też w trakcie ostatniej powodzi. Niemal u jej podstawy mieszkańcy wznosili zaporę z worków z piaskiem. Woda oberwała przeciwległy brzeg, zalała tamtejsze pola i ogródki ale nie przerwała zabezpieczeń obok kapliczki.

Kapliczka w Przewozie, Przewóz, kapliczka

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Kapliczka w Przewozie, Przewóz, kapliczka

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Kapliczka w Przewozie, Przewóz, kapliczka

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Kapliczka w Przewozie, Przewóz, kapliczka

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

kapliczka w Przewozie, Przewóz, Nepomucen

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

kapliczka w Przewozie, Przewóz, Nepomucen

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )


poniedziałek, 07 czerwca 2010

Młyny wiatrowe w Koszutach koło Środy Wielkopolskiej eksponowane przy drodze łączącej Poznań z Kaliszem. Do Koszut zostały przeniesione w latach 70 – tych z pobliskich wsi: Jarosławca, Pałczyna i Pięczkowa. Obiekty zostały w grudniu 2003 r. wpisane do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego.

Nr.  rej. 149/1-3/Wlkp/A z 12.12.1969 i z 17.12.2003.

Wiatrak koźlak z 1783 r. przeniesiony z Jarosławca po 1970 r.

Wiatrak koźlak z połowy XIX w. przeniesiony z Pałczyna po 1970 r.

Wiatrak koźlak z 1755 r. przeniesiony z Pęczkowa po 1970 r.

 

Źródła:

  1. J. Adamczewski, Młynarstwo Magiczne, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 2005.
  2. Rejestr zabytków województwa wielkopolskiego, Opr. KOBIDZ w Warszawie.
  3. http://www.srodawlkp.org/pliki/swpm_h12.html#f

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki

( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

Wiatraki w Koszutach, Koszuty, wiatraki( fot. P. Skucha, czerwiec 2010 r. )

środa, 02 czerwca 2010