Blog ma na celu popularyzację zagadnień związanych z zabytkową architekturą, krajobrazem kulturowym i problematyką ochrony, konserwacji oraz adaptacji obiektów zabytkowych.
O autorze
Zakładki:
KONTAKT: Piotr Skucha, e-mail: pskucha@wp.pl
Kopiowanie, publikowanie i wykorzystywanie treści zamieszczonych na niniejszym blogu bez wcześniejszej konsultacji z jego autorem jest absolutnie zabronione!
Kopiowanie zdjęć lub ich fragmentów bez zgody autora jest zabronione. USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
ARCHITEKTURA MILITARIS:
CZASOPISMA:
DEFINICJE:
INSTYTUCJE:
KONSERWACJA ZABYTKÓW
PARKI KULTUROWE:
SKANSENY I MUZEA:
STRONY O ZABYTKACH:
STRONY PRZYJACIÓŁ I INNE GODNE POLECENIA:
URZĘDY:
WYBITNE POSTACIE:
ZABYTKI TECHNIKI:
ZABYTKOWA KOLEJ:
poniedziałek, 23 września 2013

 

Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu stanowi jedną z kilku filii Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie. Być może właśnie ta rozbudowana, niezbyt klarowna i dosyć skomplikowana struktura organizacyjna szreniawskiego Muzeum powoduje, że na informacje o ekspozycji w Jaraczu niełatwo jest trafić. Na głównej stronie internetowej Muzeum w Szreniawie istnieje wprawdzie zakładka dotycząca Muzeum Młynarstwa, ale przedmiotowa podstrona zawiera jedynie bardzo ogólne informacje dotyczące aktualnych wydarzeń i imprez.

Pojedyncze wątki związane z filią w Jaraczu giną w morzu treści związanej z całokształtem pracy szreniawskiego Muzeum, które co warto podkreślić jest instytucją niezwykle prężną o bardzo bogatej ofercie. Oprócz głównej ekspozycji w Szreniawie oraz Muzeum Młynarstwa funkcjonuje pod wspólną egidą m.in. Muzeum Przyrodniczo – Łowieckie w Uzarzewie, Skansen i Muzeum Pszczelarstwa w Swarzędzu oraz Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa w Nowym Tomyślu. Wszystkie te placówki rozsiane są wokół Poznania, skąd najdalej jest do Jaracza.

Jaracz to niewielka miejscowość położona, nad Obornikami Wielkopolskimi w odległości 41 km. na północ od stolicy Wielkopolski.  Muzeum Młynarstwa obejmuje kompleks dawnej osady młyńskiej położonej na rozległej polanie wśród lasów będących wschodnią rubieżą Puszczy Nadnoteckiej. Dokładne wytłumaczenie położenia Muzeum wydaje się niezbędne dla zrozumienia atmosfery tego cudnego miejsca.

Na terenie muzeum o powierzchni 3,85 ha znajdują zabudowania dawnej osady młyńskiej założonej nad rzeką Wełną,  wzmiankowanej w tym miejscu już w 1449 r.

W 1981 r. w części nieczynnego już kompleksu młyńskiego otwarto Muzeum Młynarstwa.

Wypada wspomnieć, że w 1993 r. osada młyńska w Jaraczu (młyn wodny, dom młynarza oraz stajnia) została wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr A-752 z 30.12.1993 r.

Kompleks składa się zasadniczo z budynku młyna wodnego, domu młynarza, dawnej stajni zaadaptowanej na salę wystawienniczą oraz ekspozycji plenerowej obejmującej m.in. dwa wiatraki  (koźlak i niewielki wiatrak gospodarski) oraz pojedyncze zachowane elementy konstrukcji dawnych młynów wiatrowych i maszyny służące w przemyśle młynarskim.

Największą atrakcją jest wiatrak koźlak pochodzący z XVIII w., który został przeniesiony do  muzeum w 2010 r. z Czacza w powiecie kościańskim. Obiekt zrekonstruowano w oparciu o zachowane pojedyncze oryginalne elementy, które uzupełniono nowymi. Zachował się m.in. oryginalny kozioł, sztember. Uwagę zwraca inskrypcja zachowana na mącznicy: „T. Adamczewski reperował dnia …. październik 1842 r.” Poniżej widnieje jeszcze jedna data: 1896 przypuszczalnie upamiętniająca kolejny remont. Wiatrak po przemieszczeniu i zrekonstruowaniu odzyskał swój dawny blask i jest okolicznościowo uruchamiany.

Budynek młyna wodnego powstał około 1871 r. Jako czynny młyn wodny funkcjonował do 1976 r. W 1989 r. wewnątrz uruchomiono ekspozycję.  Jego bryła wynurza się z gąszczu bujnego drzewostanu a ceglana elewacja malowniczo odbija się w toni stawu. Szumi woda spadająca z upustu. W tle, na trzecim planie dominuje charakterystyczna i jakże rozpoznawalna sylweta wiatraka. Krajobraz nad wyraz malarski, zupełnie jakby wyjęty z obrazów mistrzów niderlandzkich rozmiłowanych w utrwalaniu romantycznych pejzaży z wiatrakami. Młyn mieści stałą wystawę pt: „Przemysłowa technika młynarstwa”. Wewnątrz eksponowane są maszyny i urządzenia pochodzące przeważnie z lat 20 – tych XX wieku. Wśród eksponatów znajdują się m.in. kamienie młyńskie, łuszczarki do zboża, mieszarka krążkowa do mąki, odsiewacze, kosze zsypowe oraz rowkarka do walcy młyńskich. Są też modele młynów wodnych odnoszące się do różnych okresów rozwoju techniki przemiału. Wszystko jest opisane i konsekwentnie zaaranżowane. Atmosferę tworzy nie tylko sama ekspozycja ale także autentyczne wnętrza i panujący w nich specyficzny półmrok, …jak to we młynie.  

Dom młynarza znajduje się na wzniesieniu powyżej budynku młyna wodnego. W 1993 r. zakończono renowację budynku, w którym w 1997 roku udostępniono ekspozycję muzealną poświęconą historii społecznej młynarstwa. Obecnie wewnątrz eksponowane są także modele różnych typów wiatraków. Budynek otrzymał architekturę niemal dworkową.

Jego elegancką, symetryczną bryłę zdobi drewniany ganek wejściowy oraz kunsztowne nadokienniki.  Na poddaszu zabytkowego budynku funkcjonuje część hotelowa z czterema apartamentami.

Pomiędzy domem młynarza i młynem wodnym zachował się murowany ceglano - kamienny budynek dawnej stajni, który w 1986 r. zaadpatowano dla potrzeb ekspozycji dotyczącej historii tradycyjnego przetwórstwa zbożowego. W przestronnym pomieszczeniu zaaranżowano ekspozycję  prezentującą postęp w przetwórstwie ziarna. Wśród eksponatów znajduje pierwotne żarno kamienne, żarna rotacyjne, rozmaite stępy, śrutowniki, oraz zaawansowane maszyny mielące.

W obrębie ekspozycji plenerowej prezentowane są m.in. zachowane oryginalne elementy konstrukcji wiatraka oraz maszyny stanowiące dawne wyposażenie zakładów młynarskich w tym: parowy generator prądu oraz przekładnia kątowa przenosząca napęd z turbiny wodnej na transmisje główną młyna. Przy zrekonstruowanym wiatraku z Czacza prezentowane są kołowroty służące do obracania koźlaka.   

W Jaraczu substancji zabytkowej towarzyszy wspaniałe przyrodnicze tło.  Warto też wspomnieć, że przy Muzeum działa przystań na szlaku kajakowym a od 1997 r. placówka posiada czynną niewielką elektrownię wodną.

Wszystkie obiekty są znakomicie wyeksponowane, opisane i doskonale korespondują z malowniczym otoczeniem. Ponadto obsługę ekspozycji zapewniają pasjonaci co znacznie podnosi standard zwiedzania.

Podsumowując Muzeum Młynarstwa w Jaraczu ze wszech miar polecam, nie tylko osobom zainteresowanym zabytkom dawnego przemysłu młynarskiego, ale wszystkim, którzy cenią sobie wypoczynek w czystym i przyjaznym środowisku.

Polecam stronę internetową Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie:

http://www.muzeum-szreniawa.pl/

 

Przy okazji rekomenduję:

 

-  stronę dotyczącą wiatraków na terenie województwa łódzkiego:

http://www.biuro-tomaszewski.pl/wiatraki/

-  stronę dotyczącą zabytków młynarstwa wiatrowego w Polsce:

http://www.wiatraki.org.pl/

 

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Malowniczo położony młyn wodny. W tle koźlak z Czacza.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Widok na budynek młyna wodnego i fragment kanału.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Zrekonstruowany koźlak z Czacza - największa atrakcja Muzeum.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Koźlak od strony wejścia i dyszla służącego do obracania wiatraka skrzydłami w kierunku wiatru.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Wnętrze koźlaka. Widoczna oryginalny sztember i mącznica z inskrypcją na drewnianym licu.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Fragment mechanizmu napędowego wiatraka.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowana pod zadaszeniem podwalina oraz kozioł  niezachowanego wiatraka koźlaka.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Elementy konstrukcji i napędu niezachowanego koźlaka.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowane w części plenerowej kamienie młyńskie.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)


(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Wnętrze dawnej stajni zaadapatowane na ekspozycję dotyczącą historii tradycyjnego przetwórstwa zbożowego.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowana w plenerze maszyna parowa - generator energii elektrycznej.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Prezentowany we wnętrzu dawnej stajni śrutownik produkcji H. Cegielski Towarzystwo Akcyjne Poznań.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Stępy - ekspozycja wewnątrz dawnej stajni.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Żarna rotacyjne kłodowe z Radzionkowa w woj. lubuskim - przywiezione przez przesiedleńców z Wołynia.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)


Ruiny drewnianej chałupy w Smrokowie na Wyżynie Miechowskiej. To jeden z ostatnich budynków o tradycyjnej konstrukcji zrębowej w okolicy. Część konstrukcji dachu uległa już zawaleniu. Opuszczony obiekt szczelnie maskują zarośla. Eksploracja pustostanu przyniosła odkrycie ciekawego detalu. Na zdjęciach widoczne wejście do chałupy i charakterystyczne drewniane odrzwia z drewnianym, łukowatym nadprożem.Odrzwia

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Odrzwia

 (fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

czwartek, 12 września 2013
niedziela, 08 września 2013

 

Ważą się losy zabytkowej willi „Pod Berłem” w Ojcowie. Budynek powstał w 1885 r. jako dom letniskowy, na północno wschodnim stoku Chełmowej Góry, w pobliżu szlaku prowadzącego z Ojcowa do Jaskini Łokietka. Willa otrzymała architekturę utrzymaną w konwencji szwajcarskiego stylu ogrodowego, popularnego wówczas, szczególnie w obrębie kurortów. Willa „Pod Berłem” uchodzi za najpiękniejszą i najciekawszą pod względem architektonicznym wśród historycznych ojcowskich domów letniskowych. Proporcjonalna i elegancka kubatura została umiejętnie wkomponowana  w jurajski krajobraz, a z balkonów rozpościerała się rozległa panorama Doliny Prądnika. Pierwotnie wokół budynku rozciągały się malownicze łąki, ograniczone od strony zachodniej ścianą lasu porastającego Chełmową Górę. Aktualnie willę otacza gęsty i dojrzały drzewostan.

Willa „Pod Berłem” to budynek jednopiętrowy, podpiwniczony o charakterystycznie rozrzeźbionej, niesymetrycznej  bryle, składającej się zasadniczo z jednopiętrowego trzonu, parterowego skrzydła południowego oraz jednopiętrowego skrzydła północnego. Na załamaniu skrzydła wschodniego i głównego znajduje się ozdobna wieża, której szczyt zwieńczony niskim czterospadowym dachem wyrasta nieznacznie ponad okap zasadniczej części budynku. Przy wieży od strony północnej znajduje się ganek wejściowy, a na parterze od strony wschodniej zadaszony taras ujęty w formie ganku. Do parterowego skrzydła południowego prowadzi osobne wejście po drewnianych schodach. Taras i balkon posiada także skrzydło północne. Cennym detalem jest przeszklony drewniany wykusz znajdujący się na północnej elewacji skrzydła głównego.  Na charakter architektury willi w dużym stopniu wpływa wykończenie elewacji tj. ozdobne deskowanie ścian, drewniane gzymsy, dekoracyjny drewniany fryz, detale ciesielskie, kunsztowne szczyty zwieńczone ozdobnymi pazdurami.

Budynek posiada konstrukcję drewnianą osadzoną na murowanej podmurówce.

 

Niestety na początku bieżącego roku, na wniosek Dyrektora Ojcowskiego Parku Narodowego ze względu na zły i stale pogarszający się stan techniczny budynek wykreślono z rejestru zabytków. Willa jest własnością O.P.N., który nie posiada wystarczających środków na przeprowadzenie koniecznej renowacji.

Z punktu widzenia konserwatorskiego, willa wymaga pilnego remontu kapitalnego. Na pierwszy rzut oka, z zewnętrz uwidacznia się przede wszystkim konieczność wymiany pokrycia dachu i renowacji więźby, wymiany zniszczonej stolarki okiennej, kompleksowej renowacji deskowania ścian, renowacji ganków i balkonów związanej z wymianą drewnianych elementów konstrukcyjnych, rekonstrukcją balustrad, drewnianych schodów, wymianą orynnowania. Wątpliwości wzbudza także stan techniczny podmurówki, która na elewacji północnej wykazuje na całej swojej wysokości głęboką rysę o dosyć dużym stopniu rozwarcia. Na licu podmurówki uwidaczniają się liczne ubytki tynku oraz przebarwienia będące wynikiem wilgoci przenikającej w strukturę muru w sposób kapilarny.  Nieogrzewany i niezaizolowany budynek jest z pewnością poważnie zawilgocony.

Do niedawna willę zamieszkiwały miejscowe rodziny. Obecnie najlepiej utrzymana część budynku jest wynajmowana i użytkowana okazyjnie do celów letniskowych.

 

Więcej o sprawie willi „Pod Berłem” pod adresem:

http://www.dziennikpolski24.pl/pl/region/region-podkrakowski/1260274-willa-pod-berlem-i-dom-jastrzebskich-do-rozbiorki.html

Willa (fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

Willa
(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)

niedziela, 01 września 2013

W artykule z 18 maja 2009 r. (http://zabytkowo.blox.pl/2009/05/Ojcowskie-strzechy.html) przedstawiłem m.in. zdjęcie domu krytego strzechą w Sąspowie koło Ojcowa. Od czasu wykonania tamtej fotografii minęły 4 lata. Poniżej przedstawiam ponownie to samo zdjęcie w zestawieniu z kadrem współczesnym. Jak widać w międzyczasie strzechę zastąpiono blachą dachówkową. Znikanie starych strzech jest procesem nieuniknionym. Aktualnie w skali całego regionu poza skansenami pozostały już ostatnie i pojedyncze (najwyżej kilkanaście) budynki o dachach z pokryciem ze słomy. To ostatnie chwile aby móc zobaczyć i udokumentować ten charakterystyczny i odwieczny element krajobrazu dawnych wsi.

 

znikająca strzecha

(fot. P. Skucha, maj 2009 r.)

Znikająca strzecha

(fot. P. Skucha, sierpień 2013 r.)