Blog ma na celu popularyzację zagadnień związanych z zabytkową architekturą, krajobrazem kulturowym i problematyką ochrony, konserwacji oraz adaptacji obiektów zabytkowych.
O autorze
Zakładki:
KONTAKT: Piotr Skucha, e-mail: pskucha@wp.pl
Kopiowanie, publikowanie i wykorzystywanie treści zamieszczonych na niniejszym blogu bez wcześniejszej konsultacji z jego autorem jest absolutnie zabronione!
Kopiowanie zdjęć lub ich fragmentów bez zgody autora jest zabronione. USTAWA z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
ARCHITEKTURA MILITARIS:
CZASOPISMA:
DEFINICJE:
INSTYTUCJE:
KONSERWACJA ZABYTKÓW
PARKI KULTUROWE:
SKANSENY I MUZEA:
STRONY O ZABYTKACH:
STRONY PRZYJACIÓŁ I INNE GODNE POLECENIA:
URZĘDY:
WYBITNE POSTACIE:
ZABYTKI TECHNIKI:
ZABYTKOWA KOLEJ:

młyny i urządzenia wodne

poniedziałek, 23 września 2013

 

Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu stanowi jedną z kilku filii Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie. Być może właśnie ta rozbudowana, niezbyt klarowna i dosyć skomplikowana struktura organizacyjna szreniawskiego Muzeum powoduje, że na informacje o ekspozycji w Jaraczu niełatwo jest trafić. Na głównej stronie internetowej Muzeum w Szreniawie istnieje wprawdzie zakładka dotycząca Muzeum Młynarstwa, ale przedmiotowa podstrona zawiera jedynie bardzo ogólne informacje dotyczące aktualnych wydarzeń i imprez.

Pojedyncze wątki związane z filią w Jaraczu giną w morzu treści związanej z całokształtem pracy szreniawskiego Muzeum, które co warto podkreślić jest instytucją niezwykle prężną o bardzo bogatej ofercie. Oprócz głównej ekspozycji w Szreniawie oraz Muzeum Młynarstwa funkcjonuje pod wspólną egidą m.in. Muzeum Przyrodniczo – Łowieckie w Uzarzewie, Skansen i Muzeum Pszczelarstwa w Swarzędzu oraz Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa w Nowym Tomyślu. Wszystkie te placówki rozsiane są wokół Poznania, skąd najdalej jest do Jaracza.

Jaracz to niewielka miejscowość położona, nad Obornikami Wielkopolskimi w odległości 41 km. na północ od stolicy Wielkopolski.  Muzeum Młynarstwa obejmuje kompleks dawnej osady młyńskiej położonej na rozległej polanie wśród lasów będących wschodnią rubieżą Puszczy Nadnoteckiej. Dokładne wytłumaczenie położenia Muzeum wydaje się niezbędne dla zrozumienia atmosfery tego cudnego miejsca.

Na terenie muzeum o powierzchni 3,85 ha znajdują zabudowania dawnej osady młyńskiej założonej nad rzeką Wełną,  wzmiankowanej w tym miejscu już w 1449 r.

W 1981 r. w części nieczynnego już kompleksu młyńskiego otwarto Muzeum Młynarstwa.

Wypada wspomnieć, że w 1993 r. osada młyńska w Jaraczu (młyn wodny, dom młynarza oraz stajnia) została wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr A-752 z 30.12.1993 r.

Kompleks składa się zasadniczo z budynku młyna wodnego, domu młynarza, dawnej stajni zaadaptowanej na salę wystawienniczą oraz ekspozycji plenerowej obejmującej m.in. dwa wiatraki  (koźlak i niewielki wiatrak gospodarski) oraz pojedyncze zachowane elementy konstrukcji dawnych młynów wiatrowych i maszyny służące w przemyśle młynarskim.

Największą atrakcją jest wiatrak koźlak pochodzący z XVIII w., który został przeniesiony do  muzeum w 2010 r. z Czacza w powiecie kościańskim. Obiekt zrekonstruowano w oparciu o zachowane pojedyncze oryginalne elementy, które uzupełniono nowymi. Zachował się m.in. oryginalny kozioł, sztember. Uwagę zwraca inskrypcja zachowana na mącznicy: „T. Adamczewski reperował dnia …. październik 1842 r.” Poniżej widnieje jeszcze jedna data: 1896 przypuszczalnie upamiętniająca kolejny remont. Wiatrak po przemieszczeniu i zrekonstruowaniu odzyskał swój dawny blask i jest okolicznościowo uruchamiany.

Budynek młyna wodnego powstał około 1871 r. Jako czynny młyn wodny funkcjonował do 1976 r. W 1989 r. wewnątrz uruchomiono ekspozycję.  Jego bryła wynurza się z gąszczu bujnego drzewostanu a ceglana elewacja malowniczo odbija się w toni stawu. Szumi woda spadająca z upustu. W tle, na trzecim planie dominuje charakterystyczna i jakże rozpoznawalna sylweta wiatraka. Krajobraz nad wyraz malarski, zupełnie jakby wyjęty z obrazów mistrzów niderlandzkich rozmiłowanych w utrwalaniu romantycznych pejzaży z wiatrakami. Młyn mieści stałą wystawę pt: „Przemysłowa technika młynarstwa”. Wewnątrz eksponowane są maszyny i urządzenia pochodzące przeważnie z lat 20 – tych XX wieku. Wśród eksponatów znajdują się m.in. kamienie młyńskie, łuszczarki do zboża, mieszarka krążkowa do mąki, odsiewacze, kosze zsypowe oraz rowkarka do walcy młyńskich. Są też modele młynów wodnych odnoszące się do różnych okresów rozwoju techniki przemiału. Wszystko jest opisane i konsekwentnie zaaranżowane. Atmosferę tworzy nie tylko sama ekspozycja ale także autentyczne wnętrza i panujący w nich specyficzny półmrok, …jak to we młynie.  

Dom młynarza znajduje się na wzniesieniu powyżej budynku młyna wodnego. W 1993 r. zakończono renowację budynku, w którym w 1997 roku udostępniono ekspozycję muzealną poświęconą historii społecznej młynarstwa. Obecnie wewnątrz eksponowane są także modele różnych typów wiatraków. Budynek otrzymał architekturę niemal dworkową.

Jego elegancką, symetryczną bryłę zdobi drewniany ganek wejściowy oraz kunsztowne nadokienniki.  Na poddaszu zabytkowego budynku funkcjonuje część hotelowa z czterema apartamentami.

Pomiędzy domem młynarza i młynem wodnym zachował się murowany ceglano - kamienny budynek dawnej stajni, który w 1986 r. zaadpatowano dla potrzeb ekspozycji dotyczącej historii tradycyjnego przetwórstwa zbożowego. W przestronnym pomieszczeniu zaaranżowano ekspozycję  prezentującą postęp w przetwórstwie ziarna. Wśród eksponatów znajduje pierwotne żarno kamienne, żarna rotacyjne, rozmaite stępy, śrutowniki, oraz zaawansowane maszyny mielące.

W obrębie ekspozycji plenerowej prezentowane są m.in. zachowane oryginalne elementy konstrukcji wiatraka oraz maszyny stanowiące dawne wyposażenie zakładów młynarskich w tym: parowy generator prądu oraz przekładnia kątowa przenosząca napęd z turbiny wodnej na transmisje główną młyna. Przy zrekonstruowanym wiatraku z Czacza prezentowane są kołowroty służące do obracania koźlaka.   

W Jaraczu substancji zabytkowej towarzyszy wspaniałe przyrodnicze tło.  Warto też wspomnieć, że przy Muzeum działa przystań na szlaku kajakowym a od 1997 r. placówka posiada czynną niewielką elektrownię wodną.

Wszystkie obiekty są znakomicie wyeksponowane, opisane i doskonale korespondują z malowniczym otoczeniem. Ponadto obsługę ekspozycji zapewniają pasjonaci co znacznie podnosi standard zwiedzania.

Podsumowując Muzeum Młynarstwa w Jaraczu ze wszech miar polecam, nie tylko osobom zainteresowanym zabytkom dawnego przemysłu młynarskiego, ale wszystkim, którzy cenią sobie wypoczynek w czystym i przyjaznym środowisku.

Polecam stronę internetową Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie:

http://www.muzeum-szreniawa.pl/

 

Przy okazji rekomenduję:

 

-  stronę dotyczącą wiatraków na terenie województwa łódzkiego:

http://www.biuro-tomaszewski.pl/wiatraki/

-  stronę dotyczącą zabytków młynarstwa wiatrowego w Polsce:

http://www.wiatraki.org.pl/

 

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Malowniczo położony młyn wodny. W tle koźlak z Czacza.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Widok na budynek młyna wodnego i fragment kanału.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Zrekonstruowany koźlak z Czacza - największa atrakcja Muzeum.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Koźlak od strony wejścia i dyszla służącego do obracania wiatraka skrzydłami w kierunku wiatru.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Wnętrze koźlaka. Widoczna oryginalny sztember i mącznica z inskrypcją na drewnianym licu.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Fragment mechanizmu napędowego wiatraka.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowana pod zadaszeniem podwalina oraz kozioł  niezachowanego wiatraka koźlaka.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Elementy konstrukcji i napędu niezachowanego koźlaka.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowane w części plenerowej kamienie młyńskie.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)


(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Wnętrze dawnej stajni zaadapatowane na ekspozycję dotyczącą historii tradycyjnego przetwórstwa zbożowego.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Eksponowana w plenerze maszyna parowa - generator energii elektrycznej.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Prezentowany we wnętrzu dawnej stajni śrutownik produkcji H. Cegielski Towarzystwo Akcyjne Poznań.

(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Stępy - ekspozycja wewnątrz dawnej stajni.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Żarna rotacyjne kłodowe z Radzionkowa w woj. lubuskim - przywiezione przez przesiedleńców z Wołynia.
(fot. P. Skucha, wrzesień 2013 r.)


czwartek, 12 września 2013
niedziela, 25 grudnia 2011

Deficyt czasu powoduje, że od kilku miesięcy zaniedbuję zabytkowo.blox.pl. To oczywiście nie oznacza  braku aktywności na polu eksploracji zabytków. Zapewniam, że pasja się rozwija, a konsekwencja w działaniu przynosi  efekty.  Temat, któremu poświęcony jest niniejszy blog jest bardzo szeroki. Profesjonalne i rzetelne ogarnięcie rozległego zakresu przedmiotowej tematyki jest niemożliwe.  Ta sytuacja naturalnie wymusza skupienie się na konkretnych i najbardziej frapujących wątkach. Nie ukrywam, że najwięcej uwagi poświęciłem zabytkom techniki i architektury obronnej, a w szczególności zabytkowej inżynierii i architekturze kolejowej oraz zabytkom młynarstwa wodnego. Dlatego przewiduję, że blog będzie przede wszystkim poświęcony tym dziedzinom. Sądząc po odzewie na dotychczas opublikowany materiał, zauważam, że dużym zainteresowaniem cieszy się także tradycyjne budownictwo drewniane, a przede wszystkim stare chałupy. Jest to temat pozornie popularny, ale tak naprawdę wciąż bardzo słabo opisany. W związku z tym obiecuję, że dokumentując odnalezione budynki nie omieszkam umieszczać tutaj ich zdjęć opatrzonych tak jak dotąd krótkim komentarzem. 

Powiększający się zasób materiałów dopinguje do opracowania monografii książkowej. Sytuacja powoli do tego dojrzewa. Póki co regularnie powstają teksty na temat historycznych obiektów kolejowych w Małopolsce. Część z nich jest publikowana w miesięczniku społeczno – kulturalnym „Kraków”, do lektury którego zachęcam.

Otrzymuję regularnie maile z informacjami o rozmaitych obiektach, zapytania a nawet telefony od osób zatroskanych o los wartościowych i historycznych budynków.  Przepraszam wszystkich, którym nie odpowiedziałem ale zwyczajnie brakuje na to czasu. Z tego samego powodu to co tutaj zamieszczam to tylko niewielka część rezultatów eksploracji i wypraw terenowych. Zabytkowo.blox.pl zaledwie sygnalizuje temat i inspiruje do samodzielnych poszukiwań.

Tym razem proponuję spojrzeć na wspaniały i wciąż czynny zabytek młynarstwa – młyn wodny w Ratajowie pod Słomnikami. Obiekt zasilany jest wodą ze Szreniawy. Jej aktualne koryto stanowiło kiedyś kanał młynówki odgałęziający się od głównego nurtu rzeki.

Czterokondygnacyjna część ceglana powstała w 1904 r. natomiast trzykondygnacyjny drewniany budynek o konstrukcji słupowej pochodzi z lat 30 – tych XX wieku. Przylegająca do starego młyna komora turbinowa była kilkakrotnie przebudowywana. Jej obecny kształt to efekt współczesnych modernizacji. Stawidło i komora betonowe. Przy śluzie współczesna betonowa przepławka dla ryb. Młyn funkcjonuje jako wodno – elektryczny. Jest wyposażony w pionową turbinę Francisa wyprodukowaną w firmie Kryżela i Wojakowskiego w Radomsku. Konstrukcja śluzy oparta na stalowej kratownicy posiada trzy zasuwy. Woda spada na turbinę z wysokości 3,5 m.

Wewnątrz zachowało się oryginalne historyczne wyposażenie: mlewnik prod. St. Weigla z Łodzi oraz maszyny czyszczące. 

Młyn charakteryzuje się wyjątkowo piękną i proporcjonalną architekturą typową dla obiektów przemysłowych z pierwszej połowy XX w. Ceglane elewacje starszej części doskonale korespondują z typową dla lat 30 – tych sylwetką budynku drewnianego. Bryła budynków  nie ulegała przebudowom. Istotnym atutem jest fakt, że młyn pozostaje wciąż czynny.

Młyn w ratajowie

(fot. P. Skucha) 

Młyn w Ratajowie

(fot. P. Skucha)

Młyn w Ratajowie

(fot. P. Skucha)


sobota, 21 maja 2011

Poniższe zdjęcia przedstawiają eksponowany w Nadwiślańskim Parku Etnograficznym w Wygiełzowie młyn wodny pochodzący z miejscowości Sadek. Zabytek pochodzi z II połowy XIX w. Pod jednym dachem umieszczono funkcję młyńską i mieszkalną  Połowa budynku od strony koryta młynówki mieściła oczywiście część przemysłową .

Niestety nie zachowało się oryginalne wyposażenie mlewnika. Na aktualny wizerunek budynku znacznie rzutuje brak koła wodnego, co utrudnia odczytanie pierwotnej funkcji zabytku. Wewnątrz  odtworzono częściowo wyposażenie izby mieszkalnej.

Pod wschodnią elewacją wyeksponowano kamienie młyńskie – bieguny.

 

Młyn z Sadka

( fot. P. Skucha, maj 2011 )

Młyn z Sadka

( fot. P. Skucha, maj 2011 )

Młyn z Sadka

( fot. P. Skucha, maj 2011 )

czwartek, 05 maja 2011

Poniższe zdjęcia przedstawiają nieczynny młyn wodny przy ul. Podgórskiej w Andrychowie. Zachowany budynek powstał w 1860 r. Wraz z usytuowanym po drugiej stronie młynówki i niestety nieistniejącym już tartakiem wodnym stanowił własność rodziny Okrzosów i Kusiów. Młyn, dzieląc losy wielu innych tego typu zakładów został zamknięty na skutek nieprzychylnej polityki państwa w 1955 r. Do końca funkcjonowania był napędzany kołem wodnym nasiębiernym. Architektura młyna wyróżnia się dosyć ciekawym detalem, co w przypadku obiektów przemysłowych o podobnej funkcji i skali zdarzało się rzadko . Elewację północną zdobi kunsztowny portal, ząbkowany gzyms i sztukateria wyobrażająca motywy roślinne. Niestety nie zachowało się wyposażenie wnętrza, co zdaniem gospodarza jest głównym powodem dla jakiego konserwator nie umieszcza obiektu w rejestrze zabytków.

Jedynymi zachowanymi elementami napędu jest eksponowany przed wschodnia elewacją oryginalny wał koła oraz prezentowany w ogrodzie  kamień młyński tzw. „Francuz” wykonany ze znanych i cenionych w przemyśle młynarskim kamieni sprowadzanych z terenu Francji.

Zachowany murowany budynek młyna, drożna lecz wypłycona młynówka, fundamenty budynku tartaku wodnego, grobla oraz spiętrzenie wody na dawnym stawie.

Budynek młyna stanowi część niezwykle osobliwego prywatnego muzeum, poświęconego historii i kulturze Andrychowa. Obok we wnętrzach budynku mieszkalnego eksponowane są bogate zbiory historycznych przedmiotów codziennego użytku, dokumentów, obrazów i wyposażenia wnętrz. W osobnym budynku zgromadzono pamiątki dotyczące kultury andrychowskich Żydów.

Muzeum Historyczno Etnograficzne w Andrychowie jest udostępnione do zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu z gospodarzem – panem Edwardem Wincentym Szlagorem.

Polecam stronę Muzeum: http://www.muzeum.andrychow.pl

Młyn w Andrychowie

Budynek młyna z 1860 r. Widok od strony młynówki. (fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

Młyn w AndrychowieZachowany oryginalny wał koła młyńskiego, eksponowany pod wschodnią elewacją. (fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

Młyn w Andrychowie

Budynek młyna od strony młynówki. Widoczny zamurowany otwór, wktórym osadzony był wał koła.(fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

Młyn w Andrychowie

Okienko w elewacji wschodniej budynku młyna. (fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

Młyn w Andrychowie

Dekorowany portal wejściowy w elewacji północnej. (fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

Młyn w Andrychowie

Zachowany oryginalny biegun  - "Francuz" z widocznym otworem na osadzenie paprzycy oraz zaokrąglonymi ryflami usprawniającymi proces przemiału. (fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.)

poniedziałek, 18 kwietnia 2011

Młyn w Szreniawie

Młyn w Szreniawie, widok od strony młynówki. Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie koło Proszowic należy do najpiękniejszych, najlepiej zachowanych najbardziej malowniczych i najciekawszych zabytków młynarstwa w Małopolsce. Powstał jako młyn wodny na przełomie XIX i XX w. na młynówce odgałęziającej się od koryta rzeki Szreniawy. Budynek drewniany o konstrukcji słupowej, trzykondygnacyjny, posadowiony na fundamentach betonowych, a w części nad korytem młynówki na wysokich betonowych słupach, które być może zostały wprowadzone w trakcie przebudowy młyna (data 22.XI.1958 umieszczona na betonowym murku przy stawidle). Początkowo stanowił własność żydowską. Obok młyna zachowany jest murowany z cegły budynek mieszalni mąki a po drugiej stronie podwórka dom młynarza. Malowniczości dodaje omszone drewniane stawidło oraz komora turbinowa mieszcząca czynną turbinę pionową Francisa. Obok betonowy jaz spiętrzający wodę młynówki.

Wewnątrz zachowało się oryginalne wyposażenie: mlewniki walcowe umieszczone w historycznych zabudowach prod. węgierskiej (GANZ DANUBIUS Budapest) i rosyjskiej, odsiewacze cylindryczne oraz wialnia i krajalnica do kaszy.

Młyn pozostaje autentycznym i co ważne czynnym zabytkiem techniki. Nadal dokonuje przemiału napędzany siłą wody. Odwiedziwszy młyn spotkałem się z ogromną życzliwością jego gospodarzy, którzy udostępnili wnętrze zabytku, zaprezentowali maszyny i przedstawili proces produkcji mąki. Obiekt figuruje na utworzonym w 2003 r. szlaku rowerowym  „Młynów Doliny Szreniawy”.

Młyn w Szreniawie

Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie

Widok na drewniane stawidło i komorę turbinową. Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie

Przylegający do młyna budynek mieszalni mąki. Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie

Historyczna obudowa walca. Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie

Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

Młyn w Szreniawie

Wnętrze młyna. Fot. P. Skucha, kwiecień 2011 r.

W sąsiedztwie młyna znajduje się budynek stacji Szreniawa; wąskotorowej kolejki dojazdowej wybudowanej na odcinku Kazimierza Wielka – Posądza w latach 20 – tych XX w., a zlikwidowanej ostatecznie w 1996 r. Spiętrzenie wody na jazie młyna służyło także do zaopatrywania stacji pomp przy stacji kolejki.


poniedziałek, 12 lipca 2010

Młyn Tarnówki w Grodzisku należy do 12 zachowanych zabytków młynarstwa wodnego na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Na przełomie XIX i XX w. na całej długości Prądnika pracowało około 40 młynów wodnych. Biorąc pod uwagę całkowitą długość rzeki, która wynosi zaledwie 33,3 km była to ilość pokaźna. Wynikało to z rolniczego charakteru okolicznych terenów i dużego zapotrzebowania na przemysł zbożowy, bliskości Krakowa i tym samym większych możliwości zbytu ale też ze spokojnego charakteru rzeki, która rzadko wylewała stwarzając dogodne warunki do jej wykorzystywania w przemyśle. Ojcowski Park Narodowy stanowi swoisty skansen dawnych młynów. W całej Małopolsce, którą już dosyć wnikliwie spenetrowałem w poszukiwaniu zabytków młynarstwa nie ma takiego nagromadzenia ciekawych i świetnie zachowanych obiektów jak w rejonie Ojcowa. Ponadto architektura osad młyńskich w Dolinie Prądnika jest dosyć różnorodna. Reprezentują ją zarówno drewniane budynki zrębowe, jak też kamienne i ceglane. W młynie Natkańca w Pieskowej Skale istnieje (niestety w stanie agonalnym) jedno z zaledwie kilku zachowanych w całej Małopolsce kół wodnych.

Młyn Tarnówki powstał w połowie XIX w. na miejscu gdzie młyn wodny działał już w wieku XV! Obiekt posiada doskonale zachowane wyposażenie wnętrza, w tym przedwojenne walce. Napęd z koła wodnego przebudowano na turbinę. Stawidło betonowe. Młynówka drożna, stanowi odnogę Prądnika.

Właściciele w przyległym budynku prowadzą gospodarstwo agroturystyczne dbając przy okazji o swój osobliwy zabytek.

Kontakt:

GOSPODARSTWO AGROTURYSTYCZNE "W MŁYNIE"
LUCYNA KNAPIK
MŁYN TARNÓWKI 
Grodzisko 20A k./Ojcowa 
32-043 Skała 
tel. (012) 389 20 84

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców

(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców

(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców

(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców

(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców(fot. P. Skucha, 2008 r.)

Młyn Tarnówki, Grodzisko, Ojców

(fot. P. Skucha, 2008 r.)

wtorek, 22 czerwca 2010

Ostatnio podczas rutynowych porządków zaglądnąłem do jednej z licznych teczek w których przechowuję materiały i dokumentacje na temat eksplorowanych obiektów. Przy okazji wpadły mi w ręce zdjęcia młyna w Jędrowie przy ul. Koszykowej ( Woj. Świętokrzyskie ), obecnie Suchedniów.

Pierwsza osada młyńska była wzmiankowana  w tym miejscu już w XVI w. Zachowany do dzisiaj budynek pochodzi z 1859 r. Jest wymurowany z cegły, czterokondygnacyjny tj. posiada przyziemie, parter, piętro i obszerny strych. Dach dwuspadowy kryty dachówką betonową.  Od strony wschodniej znajduje się niewielki ceglany ganek, przez który przy pomocy drewnianej kładki prowadziło wejście na poziom parteru. Od południa istnieje drewniana dobudówka z wejściem na parter z poziomu  grobli, po której  biegnie historyczna droga dojazdowa. Budynek charakteryzuje się typową dla funkcji przemysłowej w XIX w. architekturą. Na uwagę zasługują ozdobne ceglane nadproża, gzymsy i okrągłe okienka doświetlające strych oraz sień wejściową. Stolarka okienna i drzwiowa w większości jest zachowana w złym stanie, ale co najważniejsze przetrwała.

Pierwotnie młyn zasilany był kołem wodnym. Obok znajdowały się stawy na spiętrzonej rzece Kamionce wykorzystywane do hodowli ryb oraz jako rezerwuar wody dla młyna. Następnie, przypuszczalnie na przełomie XIX i XX w. przebudowano system napędowy na turbinę wodną. Wówczas zainstalowano reakcyjną "turbinę Francisa o osi poziomej, z widocznym na jej powierzchni aparatem nastawczym łopatek kierowniczych dolotu wody do wirnika " ( Z.Ziółkowski ). Jej relikty zachowały się do dzisiaj i są widoczne w wymurowanej z kamienia komorze ukrytej w płaszczu grobli pod drogą.

Biorąc pod uwagę architekturę młyna, malowniczy krajobraz, stan zachowania urządzeń hydrotechnicznych i samego budynku oraz nietypowość zastosowanego systemu napędowego, uważam, że jest to jeden z najciekawszych przykładów zabytków młynarstwa na Kielecczyźnie. Niestety stanowi zamknięty na głucho pustostan ulegający wpływom atmosferycznym, niekontrolowanej sukcesji roślinnej i nieubłagalnemu starzeniu się. Uwidacznia się postępujące zawilgocenie ścian, szczególnie na poziomie przyziemia, odspoinowanie cegieł oraz liczne ubytki i uszkodzenia lica murów. Wlot do komory turbinowej zasypany jest śmieciami. Obrys grobli i urządzeń spiętrzających porasta dzika roślinność. Młyn jest własnością prywatną.

 

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn

( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

Młyn w Jędrowie, Suchedniów, młyn

( fot. P. Skucha, marzec 2008 r. )

poniedziałek, 17 maja 2010

Przedstawiam młyn nad rzeką Szreniawą w Kacicach pod Miechowem. Obiekt pochodzi z początku XX w. Został wybudowany jako młyn wodny z napędem na koło. Następnie  przebudowano napęd na turbinę pionową Francisa a kolejna modernizacja  przyniosła wprowadzenie napędu wodno - elektrycznego. Budynek posiada trzy kondygnacje, w tym dwie dolne murowane i górną drewnianą o konstrukcji słupowej. Oddzielny, niski, usytuowany tuż nad korytem rzeki budynek drewniany o konstrukcji słupowej mieści turbonownię. Charakterystyczny jest wał napędowy, który został doprowadzony z turbinowni do młyna bez zadaszenia. Młyn jest wyposażony w mlewniki walcowe wyprodukowane w  A. Kryżel i J. Wojakowski - fabryka Maszyn i Odlewni Żelaza w Radomsku w 1940 r.

Na elewacji młyna zachowała się tabliczka upamiętniająca powódź do jakiej doszło 22 maja 1937 r. po nagłej i bardzo intensywnej burzy. Wówczas woda opadowa z niezalesionych wzgórz Wyżyny Miechowskiej  spływała rwącymi potokami wprost do Szreniawy niosąc ze sobą pokłady błota i napotykanych po drodze gałęzi. Rzeka szybko wystapiła z brzegów zalewając zabudowania pobliskiego Falniowa, Biskupic, Kacic i Słomnik.

Młyn w Kacicach należy do najpiękniejszych zabytków architektury młynarskiej w Małopolsce. W porównaniu do innych młynów w dorzeczu Szreniawy wyróżnia się też charakterystyczną, wysoką, pełną uroku bryłą, dzięki której do złudzenia przypomina kasztel obronny.

młyn w Kacicach( fot. P. Skucha, marzec 2008 r.)

młyn w Kacicach( fot. P. Skucha, marzec 2008 r.)

młyn w Kacicach( fot. P. Skucha, marzec 2008 r.)

młyn w Kacicach( fot. P. Skucha, marzec 2008 r.)

młyn w Kacicach

( fot. P. Skucha, marzec 2008 r.)

niedziela, 11 kwietnia 2010

Przedstawiam wyjątkowy przykład zachowanej osady młynarskiej w Kamieńczycach nad Potokiem Cicha ( dopływ Szreniawy ) pod Miechowem. Młyn powstał pod koniec XIX w., jako młyn wodny z napędem na koło wodne. Pracował do lat 50 – tych. Został unieruchomiony na skutek zmiany biegu potoku. Budynek młyna o konstrukcji słupowej, posadowiony na drewnianych słupach i na podmurówce kamiennej, dwukondygnacyjny. Wewnątrz zachowany kamień ze złożenia, melwniki walcowe oraz drewniane skrzynie zsypowe.

Osobliwością są źródła krystalicznie czystej wody, które biją dokładnie pod budynkiem. Woda wypływa spod podmurówki tworząc malowniczą i czystą zatokę. Do młyna przylega murowany budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze o konstrukcji zrębowej kryte blachą. Obiekty założone na planie czworokąta z podwórkiem w centralnej części. Osada jest niezamieszkana. Obiekty należą do właściciela mieszkającego obok.

młyn, KamieńczyceMłyn w Kamieńczycach. Woda widoczna na zdjęciu wypływa ze żródeł znajdujących się tuż pod budynkiem. ( fot. P. Skucha, marzec 2010 r. )

młyn, Kamieńczyce ( fot. P. Skucha, marzec 2010 r. )

młyn, Kamieńczyce

( fot. P. Skucha, marzec 2010 r. )

młyn, Kamieńczyce ( fot. P. Skucha, marzec 2010 r. )

młyn, Kamieńczyce( fot. P. Skucha, marzec 2010 r. )

 
1 , 2